معرفی انواع بیماریها و آفات مهم گیاه سیب زمینی

در مقاله زیر با شایع ترین بیماری های سیب زمینی، عوامل بیماری زا، علائم و اقدامات کنترلی آن آشنا خواهید شد. ما فقط مرور مختصری از بیماری‌های نادر ارائه می‌دهیم، زیرا این بیماری‌ها برای باغبانان تفننی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

بررسی اجمالی بیماری های سیب زمینی

بیماری های باکتریایی سیب زمینی

باکتری ها عمدتاً باعث ایجاد لکه های نرم و پوسیده روی سیب زمینی می‌شوند که اغلب غده ها را کاملا غیرقابل خوردن می‌کند. ناقل اصلی بیماری های باکتریایی یک غده آلوده است، بنابراین بهترین استراتژی پیشگیری، خرید بذر سیب زمینی معتبر و سالم است.

پوسیدگی نرم ساقه و غده (Pectobacterium carotovorum and Dickeya):

 پوسیدگی نرم ساقه و غده به نام ساق سیاه نیز شناخته می‌شود. از اواسط خرداد، بوته های آلوده سیب زمینی پژمرده می‌شوند و برگ های آن را فر می‌کنند. باکتری ها جریان آب آوندی را مسدود کرده و باعث پوسیدگی نرم روی ساقه سیاه شده می‌شوند و باعث می‌شود شاخه ها به راحتی از زمین خارج شوند. علاوه بر این داخل ساقه لزج است. غده هایی که در طول برداشت آسیب دیده اند در انبار دچار پوسیدگی نرم می‌شوند. ناحیه آسیب دیده نرم و لزج می‌شود و با یک خط سیاه از بافت سالم جدا می شود. در این مرحله هیچ راهی برای درمان گیاهان وجود ندارد. به عنوان یک اقدام پیشگیرانه، فقط از دانه های سیب زمینی ضدعفونی و کنترل شده استفاده کنید، غده ها را خیلی زود یا خیلی دیر نکارید و گیاهان آلوده را همراه با غده ها جدا کنید. اجازه دهید غده ها پس از برداشت کاملا خشک شوند و به طور مرتب در انبار چک کنید.

پوسیدگی حلقه ای(Ring Rot) (Clavibacter michiganensis subsp. sepedonicus):

 علائم عمومی روی ساقه سیب زمینی ایجاد می‌شود، مانند پژمردگی، کلروز (زرد شدن برگ ها) یا پیچ خوردگی برگ ها. پوسیدگی حلقه ای باکتریایی را فقط می‌توان با بریدن غده ها شناسایی کرد. غده های آلوده تغییر رنگ قهوه ای در چند میلی متر زیر پوست نشان می‌دهند و اغلب توسط سایر عوامل بیماری زا مورد حمله قرار می‌گیرند و ایجاد پوسیدگی می‌کنند. پوسیدگی حلقه ای به عنوان یک بیماری قرنطینه ای قابل اطلاع ذکر شده است!

پژمردگی باکتریایی (Ralstonia solanacearum):

در اینجا نیز علائم کلی بیماری روی گیاه ظاهر می‌شود، اما در داخل غده تراوشات باکتریایی سفید رنگ از چشم و بافت قهوه ای رنگ ترشح می‌شود. پژمردگی باکتریایی به عنوان یک بیماری قرنطینه ای قابل اطلاع ذکر شده است!

بیماری های قارچی در سیب زمینی

قارچ ها باعث ایجاد تعدادی از بیماری های مختلف در سیب زمینی هستند. در اینجا، پیشگیری واقعاً بهترین وسیله دفاعی است. با این حال، برای برخی از بیماری ها، پس از ظاهر شدن علائم، راهی برای نجات گیاهان وجود ندارد.

روش های پیشگیری از بیماری های قارچی سیب زمینی:

• انواع با حساسیت کمتر را انتخاب کنید.
• سیب زمینی هایی که از سال قبل رشد کرده اند را در اسرع وقت حذف کنید.
• غده ها را برای برداشت زودتر قبل از آلودگی پیش جوانه دار کنید (پیش جوانه بزنید).
• فاصله ردیف ها و کاشت وسیع را حفظ کنید تا گیاهان خشک شوند.(رطوبت زیاد بین ردیفها و بوته ها نماند)
• یک برنامه کودی متعادل اعمال کنید. برنامه کوددهی مناسب با مرحله رشدی سیب زمینی را انجام دهید.
• فقط غده های رسیده با پوست سفت را برداشت کنید.
• از تناوب زراعی و سیب زمینی بذری سالم و تایید شده برای جلوگیری از قارچ های منتقله از خاک استفاده کنید.
• در صورت آلودگی شدید، گیاهان آلوده را در زباله های خانگی دور ریخته و از قارچ کش های مجاز اسپری استفاده کنید.

بیماری های قارچی که باغبان های تفننی باید به آنها توجه کنند:

نقطه سیاه یا شوره سیاه (Colletotrichum coccodes):

این قارچ خاکی باعث از بین رفتن کل شاخه ها به خصوص در سال های گرم و خشک می‌شود. برگ ها پژمرده می‌شوند، به زودی قهوه ای می‌شوند و روی ساقه که اغلب سبز باقی می‌ماند، خشک می‌شوند. لکه های سیاه کوچکی در پایه ساقه ظاهر می‌شود و ریشه ها شکننده و پوسیده هستند. غده ها نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند.

اسکب یا جرب معمولی (Streptomyces scabies):

 این قارچ به طور طبیعی در خاک وجود دارد و غده سیب زمینی را از خرداد تا مرداد آلوده می‌کند. معمولا در خاک های خشک و گچی. هنگامی که غده ها آلوده می‌شوند، ضایعات چوب پنبه ای روی سطح غده ایجاد می‌کنند که گاهی اوقات ترک هایی شبیه به شبکه دارد، اما هیچ نوع هاگ تشکیل نمی‌شود. اسکب سیب زمینی تنها یک مشکل ظاهری است، زیرا نه بر طعم و نه بر عملکرد تأثیر می‌گذارد. با کاشت واریته های مقاوم به راحتی می‌توان از زخم سیب زمینی جلوگیری کرد. علاوه بر این، زندگی سالم خاک به عنوان رقیب پاتوژن عمل می‌کند. قبل از کاشت سیب زمینی از افزودن آهک به خاک خودداری کنید.

بیماری سوختگی یا بلایت دیررس (Phytophthora infestans):

 این بیماری که به نام بلایت سیب زمینی نیز شناخته می‌شود، توسط قارچ های اوومیست که در غده های آلوده باقی مانده در زمین زمستان گذرانی می‌کنند، منتقل می‌شود. اولین علائم بسته به آب و هوا از اواخر خرداد ظاهر می‌شود. لکه های زرد رنگی روی برگ های گیاه سیب زمینی ایجاد شده و به زودی تیره می‌شوند و یک لایه قارچی سفید مایل به خاکستری در سطح زیرین برگ ها ظاهر می‌شود. با گذشت زمان، کل گیاه آلوده می‌شود و از بین می‌رود. غده ها دارای لکه های خاکستری مایل به آبی، سخت و فرورفته هستند. در زیر پوست، بافت سفت و قهوه ای تیره تغییر رنگ داده است.

اسکب پودری (Spongospora subterranea):  

اسکب پودری یک بیماری قارچی است که عمدتاً در هوای مرطوب و خنک و در ارتفاعات بیشتر دیده می‌شود. برجستگی های تیره و زگیل مانند روی غده ها ظاهر می‌شود که بعداً ترک می‌خورند و هاگ های سیاه را آزاد می‌کنند. در باغچه خانه، اسکب پودری از طریق پوست سیب زمینی در کمپوست یا غده های باقی مانده در خاک سال قبل پخش می‌شود. بنابراین، غده های آلوده و بقایای آنها در زباله های خانگی را دور بیندازید. استفاده از تناوب زراعی، ارقام کمتر حساس و بذر سیب زمینی سالم بهترین روش های کنترل هستند.

پوسیدگی خشک (فوزاریوم): این بیماری در انبار ایجاد می‌شود که در آن میسلیوم قارچی سفید رنگ در سطح غده ها و پوسیدگی عمیق و خشک زیر آن ایجاد می‌شود. عوامل بیماری زا از طریق صدمات در حین برداشت و یا از باقی مانده های خاک چسبیده به پوست به سیب زمینی نفوذ می‌کنند.

پوسیدگی ریشه(Root Rot) (Rhizoctonia solani):

 یک بیماری سیب زمینی است که باعث ایجاد لکه های تیره و سطحی روی غده ها و لکه های فرورفته و قهوه ای روی ساقه می‌شود. رشد این گیاهان کم است و فقط چند شاخه تولید می‌کنند. یک پوشش سفید قارچی می‌تواند در پایه ساقه ایجاد شود و گاهی اوقات برگ های نوک ساقه خمیده می‌شوند. پاتوژن از خاک منتقل می‌شود. فقط تناوب زراعی از آلودگی مجدد جلوگیری می‌کند.

بلایت زودرس(Early blight) (Alternaria solani):

این یک بیماری قارچی است که عمدتاً در انواع دیررس سیب زمینی یافت می‌شود. از خرداد به بعد، لکه‌های گرد و قهوه‌ای رنگی بر روی برگ‌های مسن‌تر ظاهر می‌شوند که می‌توانند شکسته شوند. و لکه های فرورفته و قهوه ای با بافت سفت روی غده ایجاد می‌شود.

کپک خاکستری (Botrytis cinerea):

 این بیماری قارچی باعث ایجاد لکه های خاکستری روی بافت مرده برگ ها، به ویژه پس از یک دوره خشکی در هوای خنک و مرطوب می‌شود. نیازی به درمان در سیب زمینی نیست زیرا در هوای خشک تر خود به خود از بین می رود.

بیماری زگیل سیب زمینی یا اسکب سیاه (Synchytrium endobioticum):

 این یک بیماری قرنطینه ای قابل پیشگیری است که توسط یک قارچ خاکزاد ایجاد می‌شود. روی غده‌ها و تا حدودی روی ساقه‌ها نموهای پیازی و شبیه گل کلم ظاهر می‌شوند که بعداً پوسیده و لهیده می‌شوند.

کپک سفید یا پوسیدگی ساقه (Sclerotinia sclerotiorum):

بیماری که در آن میسلیوم قارچ قسمت هایی از ساقه را می‌پوشاند. علاوه بر این، قسمتهایی تیره رنگ، گرد و پایدار، به نام اسکلروتیا، ظاهر می‌شود. ساقه های آلوده به راحتی در باد یا طوفان خم می‌شوند.

بیماری های ویروسی سیب زمینی

ویروس‌های روی سیب‌زمینی عمدتاً توسط آفات منتقل می‌شوند، به ویژه شته‌ها (Aphidoidea) و برخی نماتدهای آسیب‌رسان گیاهی (Trichodorus و Paratrichodorus). آنها باعث اختلالات رشد، علائم برگی و کاهش عملکرد بین 10 تا 80 درصد می‌شوند. استفاده از واریته های مقاوم، بذرهای گواهی شده سیب زمینی و تناوب زراعی اقدامات مفیدی برای پیشگیری هستند. ویروس‌ها همچنین می‌توانند از طریق صدمات به گیاهان هنگام برداشت، بیل زدن و غیره منتقل شوند. گیاهان آلوده را فوراً حذف کنید، در حالی که غده‌ها هنوز برای خوردن سالم هستند.

ویروس برگ سیب زمینی (PLRV):

 این یک بیماری ویروسی با پیچ خوردگی معمولی برگ ها به سمت بالا و زرد شدن آنها شروع می‌شود. گیاهان به طور قابل توجهی کوچکتر هستند و دارای برگهای عمودی هستند که سفت و خشک هستند و منجر به کاهش عملکرد تا 80٪ می‌شود.

ویروس تنباکو (TRV):

بیماری که توسط نماتدهایی که قبلاً گیاهان وحشی آلوده مانند علف جوجه (Stellaria media) یا کیسه کشیش (Capsella bursa-pastoris) را مکیده اند، منتقل می‌شود. شاخساره ها که اغلب کوتاه می‌شوند، به ندرت علائمی را روی برگ ها نشان می‌دهند و عملکرد نیز به سختی تحت تأثیر قرار می‌گیرد. با این حال، لکه‌های خاکستری سیاه و حلقه‌های فرورفته در غده‌ها هنگام برش یافت می‌شوند.

ویروس سیب زمینی Y (PVY):

 یکی از مهم ترین ویروس های سیب زمینی در سراسر جهان است که باعث ایجاد لکه های قهوه ای تیره و نکروزه در سطح زیرین برگ ها و همچنین زردی موزاییکی خفیف می شود. برگها ممکن است کاملاً بمیرند و گاهی اوقات غده ها تحت تأثیر قرار می‌گیرند و لکه های تیره ایجاد می‌کنند که به عمق ویروس جغجغه تنباکو نفوذ نمی‌کنند.

آفات رایج سیب زمینی

آفات مختلف به سیب زمینی آسیب می رساند، گاهی اوقات فقط روی گیاه، اما اغلب به غده های خوش طعم نیز آسیب می رساند. در اینجا رایج ترین آفات سیب زمینی و نکات ما در مورد چگونگی جلوگیری از هجوم و کنترل آنها آورده شده است.

شته ها (Aphidoidea):

 این حشرات کوچک و مکنده می‌توانند باعث تغییر شکل برگ در سیب زمینی شوند. با این حال، در طبیعت، آنها با حشرات مفیدی مانند کفشدوزک ها (Coccinellidae) و لاروهای توری (Chrysoperla carnea) که در کنترل تعداد شته ها نقش دارند کنترل می‌شوند.

کرم های مفتولی سیب زمینی (Agriotes lineatus):

 این لاروهای سوسک زرد تیره و چند میلی متری با ایجاد تونل های عمیق غده های مغذی را می‌خورند. آماده سازی خوب خاک، برداشت زودهنگام (با استفاده از واریته زودرس و بذر سیب زمینی قبل از جوانه زدن)، و تناوب زراعی متعادل با وقفه کشت 4 تا 5 ساله، خطر ابتلا به کرم مفتولی را تا حد زیادی کاهش می دهد.

کرم‌های طوقه بر (Agrotis):  

کرم‌های شب پره که به کرم‌های طوقه بر معروف هستند، ترجیح می‌دهند در خاک‌های سبک و گرم زندگی کنند و می‌توانند باعث آسیب شدید تغذیه‌ای به غده‌های سیب‌زمینی شوند. این کرم‌ها براق خاکستری مایل به قهوه‌ای، که طول آن‌ها تا 5 سانتی‌متر می‌رسد، هنگام لمس خمیده می‌شوند. پروانه ها همچنین تخم های خود را روی علف های هرز می گذارند، بنابراین کندن علفهای هرز مزرعه سیب زمینی یک اقدام پیشگیرانه مهم است. هجوم حاد کرم های طوقه بر روی سیب زمینی را می‌توان با نماتدهایی از جنس Steinernema carpocapsae کنترل کرد که به سادگی در آب هم زده می‌شوند و با یک قوطی آبیاری پخش می‌شوند.

سوسک سیب زمینی کلرادو (Leptinotarsa ​​decemlineata):

این سوسک در خاک به خواب زمستانی می‌رود و مدت کوتاهی پس از ظهور اولین شاخه های سیب زمینی، تخم های خود را در سطح زیرین برگ می‌گذارد. لارو سوسک سیب زمینی طی دو تا سه هفته تمام گیاهان سیب زمینی را می خورند. سمپاشی با روغن درخت چریش (Azadirachta indica) لارو سوسک سیب زمینی در مراحل جوان لاروی L1 تا L3 از بین می‌برد. مهم است که گیاهان را به طور منظم بررسی کنید تا در مراحل اولیه آسیب متوجه خسارت شوید.

نماتدهای ریشه سیب زمینی یا نماتد سیستی سیب زمینی (Globodera):

اگر سیب زمینی بدون وقفه کشت طولانی مدت (4 تا 5 سال پشت سر هم) کاشته شود، نماتدهای مضر می‌توانند مستعمره شوند و به طور مکرر ریشه گیاهان را آلوده کنند. آلودگی شدید با اختلالات رشد و زرد شدن برگها نشان داده می‌شود. کیست های کوچک و قهوه ای روی ریشه ظاهر می‌شوند و می‌توانند تا 15 سال در خاک زنده بمانند. عملکرد گیاه سیب زمینی تا 50 درصد کاهش می یابد. تناوب زراعی خوب، اجتناب از کاشت سایر گیاهان میزبان و استفاده از واریته های مقاوم از آلودگی نماتدها جلوگیری می کند.

Voles (Arvicolinae):

گونه های مختلف Arvicolinae، به ویژه موش صحرایی (Microtus arvalis)، دوست دارند غده های سیب زمینی را بجوند و می‌توانند خسارت زیادی به بار آورند. در بالای زمین، شاخه های منفرد ممکن است پژمرده شوند و بمیرند زیرا ریشه های آنها بریده شده است.