فقط ۱۲۵ هزار حلقه از ۴۱۶ هزار چاه مجاز است
به گفته مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی طی چهار دهه گذشته تنها ۲۵ درصد از چاههای کشاورزی به کنتور هوشمند مجهز شدند، و این رضایت‌بخش نیست.
به گزارش گروه کشاورزی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما، امیر هدایتی در مصاحبه اختصاصی گفت: موضوع مدیریت منابع آب‌های زیرزمینی و کنترل برداشت از چاههای کشاورزی سال‌هاست که در اسناد بالادستی، قوانین مختلف سنواتی و برنامه‌های توسعه‌ای کشور مورد تأکید قرار گرفته است. قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱)، طرح ۱۵گانه‌ی تعادل‌بخشی در سال ۱۳۹۳ و به‌ویژه بند «پ» ماده ۴۰ قانون برنامه هفتم پیشرفت، همگی وزارت نیرو را مکلف به پیگیری و نصب کنتور‌های حجمی هوشمند کرده‌اند.
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به نقش حیاتی سنجنده‌ها در مسیر مصرف آب گفت:ایجاد شفافیت و داشتن داده‌های دقیق از میزان مصرف، یکی از ارکان اصلی حکمرانی آب در کشور است. کنتور‌های هوشمند به شدت کمک می‌کنند تا مشخص شود منابع زیرزمینی با چه میزانی در حال بهره‌برداری هستند و نصب آنها در گام نخست، صرفه‌جویی مستقیم در برداشت را به همراه خواهد داشت.
وی افزود: با توجه به اینکه چاههای کشاورزی دارای پمپ هستند، کنتور در مسیر جریان آب به سمت مصرف‌کننده قرار می‌گیرد و می‌توان از فشار پمپ برای اجرای هم‌زمان روش‌های نوین آبیاری و صرفه‌جویی مضاعف بهره برد.
آمار نگران‌کننده؛ عقب‌ماندگی در دشت‌های بحرانی فرونشست
بر اساس آخرین آماربرداری دور سوم وزارت نیرو (مربوط به سال ۱۴۰۲)، از مجموع حدود ۴۱۶ هزار حلقه چاه مجاز در کشور، تنها نزدیک به ۱۲۵ هزار حلقه به کنتور حجمی هوشمند مجهز شده‌اند که میانگین کشوری آن حدود ۲۵ درصد است.
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی درباره تفاوت وضعیت استان‌ها توضیح داد: خوشبختانه در برخی استان‌های فلات مرکزی مانند خراسان جنوبی، خراسان رضوی، سمنان و یزد، بیش از ۸۵ تا ۹۰ درصد چاه‌ها به کنتور هوشمند مجهز شده‌اند و به همین نسبت، موفقیت برنامه‌های مدیریتی و تشکل‌های آب‌بران در آن مناطق بیشتر بوده است. وجود کنتور به بهره‌برداران اطمینان خاطر و عدالت در سیاست‌گذاری منطقه‌ای می‌دهد.
وی با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت استان‌های بحرانی خاطرنشان کرد: متأسفانه در برخی استان‌های فلات مرکزی که با بحران شدید فرونشست مواجه‌اند — مانند اصفهان، کرمان و فارس — پیشرفت نصب کنتور بعضاً زیر ۳۰ درصد بوده است. استان اصفهان تعداد چاه و کنتور زیادی دارد، اما به دلیل حجم بالای چاه‌ها، نسبت پیشرفت پایینی دارد و این استان‌ها باید در اولویت نخست برنامه‌ریزی وزارت نیرو قرار گیرند.
آمادگی کامل بخش تولید و همکاری وزارت جهاد کشاورزی
هدایتی درباره چالش‌های تأمین تجهیزات و استاندارد‌های این حوزه تصریح کرد: استاندارد ساخت و کالیبراسیون سالانه این تجهیزات طبق شیوه نامه وزارت نیرو انجام می‌شود. طبق آمار‌های دریافتی، ظرفیت تولید داخلی کنتور‌های حجمی هوشمند در کشور بیش از سالانه ۱۰۰ هزار دستگاه است و کشور در این زمینه به خودکفایی رسیده و هیچ نیازی به واردات نداریم.
وی افزود: وزارت جهاد کشاورزی نیز طی دو دهه گذشته در دستورالعمل اجرای طرح‌های زیربنایی خود، به‌ویژه سامانه‌های نوین آبیاری، نصب کنتور هوشمند را به عنوان یک پیش‌شرط و الزام قطعی برای بهره‌برداران قرار داده است تا از اجرای طرح‌ها در پایش پایاب اطمینان حاصل شود.
ریشه‌یابی مسئله؛ مشکل سازه‌ای یا اجتماعی نداریم
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود زیرساخت‌ها، این طرح پیشرفت مناسبی نداشته است، تأکید کرد: اگر مسئله‌شناسی کنیم، متوجه می‌شویم که مشکل سازه‌ای (تأمین تجهیزات) یا اجتماعی نداریم؛ چرا که وقتی استان‌های شرقی و مرکزی کشور به پیشرفت بالای ۷۰ الی ۸۰ درصدی رسیده‌اند، نشان می‌دهد بهره‌برداران بخش کشاورزی با آن همراهی کرده‌اند.
وی در پایان تصریح کرد: مسئله اصلی شاید این است که این موضوع هنوز در صدر اولویت‌های حکمرانی آب قرار نگرفته و نیازمند یک اراده متناسب و ملی است. حدود ۳۰۰ هزار حلقه چاه باقی‌مانده را می‌توان با یک برنامه متمرکز ۲ تا ۳ ساله به کنتور‌های حجمی هوشمند مجهز کرد. وزارت جهاد کشاورزی نیز با تمام توان، در کنار وزارت نیرو آماده کمک، ترویج و همراهی برای مدیریت چاههای مجاز و غیرمجاز است.
جامع ترین پایگاه اطلاعاتی، دانش، دوره های آموزشی و مشاوره با متخصصان و مشاوران بخش کشاورزی در کشور