ایران پیشرو در اجرای تعهدات پروتکل مونترال

مدیر دفتر حفاظت لایه ازون سازمان حفاظت محیط زیست گفت: جمهوری اسلامی ایران در اجرای بسیاری از تکالیف پروتکل مونترال جلوتر از برنامه‌های تعیین‌شده عمل کرده است.

به گزارش خبرنگار گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، حسین شاهباز در مراسم گرامیداشت سالگرد تصویب پروتکل مونترال با اشاره به عضویت ایران از سال ۱۳۶۸ در این سند، اظهار داشت: حذف کلروفلوئوروکربن‌ها و هالون‌ها از جمله برنامه‌هایی بود که ایران مطابق زمان‌بندی پروتکل مونترال اجرا کرد و اکنون کشور در مسیر اجرای تعهدات مربوط به کاهش مصرف هیدروفلوئوروکربن‌ها تا سال ۲۰۳۰ قرار دارد.

شاهباز با اشاره به عملکرد ایران در کنترل و مدیریت مواد تحت پوشش پروتکل مونترال افزود: جمهوری اسلامی ایران به دلیل عملکرد مناسب در این زمینه، چندین مورد تقدیر و گواهی از نهاد‌های بین‌المللی مرتبط دریافت کرده و سازمان حفاظت محیط زیست نیز حضوری فعال در نشست‌ها و سازوکار‌های بین‌المللی حفاظت از لایه ازون داشته است.

پروتکل مونترال یک سند بین المللی است که بیشترین دولت‌ها به آن پیوسته‌اند و هدف آن به زبان ساده؛ کاهش آسیب به لایه اُزون با کنار گذاشتن فعالیت‌ها و مواد مضر برای لایه اُزون است.

این پروتکل ابتدا با عنوان «کنوانسیون وین برای حفاظت از لایه ازون» توسط ۲۸ کشور اروپایی، امریکا، کانادا و ژاپن در سال ۱۹۸۵ تصویب شد و دو سال بعد در سال ۱۹۸۷ به «پروتکل مونترال در مورد مواد کاهنده لایه ازون» تبدیل شد.

باوجود اظهارات متعدد درباره تاثیرات چشمگیر این پروتکل بر لایه اُزون و ترمیم سریع آن و تشویق دولت‌ها بر تداوم اجرای دستورالعمل‌های آن، برخی پژوهش‌های مستقل حکایت از آن دارند که در عمل، تولید و مصرف مواد مخرب لایه اُزون کاهش نیافته و به ویژه کشور‌های صنعتی که بنیانگذاران پروتکل بوده‌اند، همچنان به فعالیت‌های صنعتی و ایجاد ثروت ادامه می‌دهند.

در مطالعه‌ای که در آوریل ۲۰۲۶ در نشریه «Nature Communications» منتشر شد، آمده است: برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه، مصرف جهانی مواد مخرب لایه ازون (ODS) به عنوان مواد اولیه شیمیایی پس از سال ۲۰۰۰ کاهش نیافت، بلکه بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ رشدی ۱۶۳ درصدی را تجربه کرد.

بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند که قدرت‌های صنعتی که صد‌ها سال، با فراغ بال از همه چیز زمین و جو آن برای انباشت ثروت و افزایش قدرت استفاده کرده و هنوز هم ادامه می‌دهند، با این هدف نقش جدید «نگهبانان زمین» و دوستداران محیط زیست را به خود گرفته‌اند، تا با تدوین پروتکل‌های متعددی مانند پروتکل مونترال، ترمز صنعتی شدن رقیبان و کشور‌های در حال توسعه را کاهش دهند و پس از صعود خود به طبقات بالا، «نردبان توسعه» را جمع کنند.

به این ترتیب، دولت‌های عضو باشگاه ثروتمندان که در را به روی تازه وارد‌ها بسته‌اند، سندی تدوین کرده‌اند که بر اساس آن، اگر قرار است لایه اُزون ترمیم شود، هزینه آن از جیب کشور‌هایی که پشت در مانده‌اند، پرداخت می‌شود.