تبلیغات
پایگاه کشاورزی ایران زمین - روش های مبارزه باعلف های هرز

سایت کشاورزی

انتشار:شنبه 23 بهمن 1395
- پیشگیری "Prevention" :‌ یعنی ممانعت از ورود یك علف هرز به داخل منطقه ی غیر آلوده كه در درجه ی اول رعایت بهداشت زراعی در حد مطلوب مورد نظر است . وقتی عملیات زراعی در مزرعه ای كه علف هرز ندارد شروع می شود باید از ورود و گسترش علف های هرز جدید جلوگیری شود .
- روش های پیشگیری : به منظور جلوگیری از آلودگی های اولیه راه هایی توصیه شده است كه هدف از آنها ممانعت از توسعه ی علف های هرز بوسیله ی بذر یا اندام های رویشی است .
الف ) استفاده از بذر سالم و بوجاری شده كه عاری از بذر علف های هرز باشد .
ب) استفاده از كودحیوانی پوسیده ( بذر بسیاری از علف های هرز مشكل آفرین ممكن است همراه با دانه هایی كه برای تغذیه ی طیور خریداری شده اند وارد مزرعه گردند . )‌
ج) جلوگیری از به گل نشستن علف های هرز ( هدف آنست كه از تولید بذر علف های هرز موجود جلوگیری شود .)‌
د) تمیز كردن جوی های آبیاری : در اطراف جویها و كانال های آبیاری بدلیل وجود رطوبت فراوان علف های هرز بسیاری روییده می شود ؛ این كانال ها براحتی می توانند منبع عظیمی برای گسترش علف های هرز به داخل مزرعه باشند .
هـ) تمیز كردن ماشین آلات و ادوات كشاورزی : قبل از شروع عملیات با ادوات و ماشین های كشاورزی برای اجتناب از آلوده شدن مزارع غیر آلوده باید همه قسمت هایی را كه احتمال وجود بذر در آن ها هست تمیز كرد . 
برای مطالعه متن کامل به ادامه مطلب مراجعه فرمایید
Related image
- ریشه كن كردن "Eradication" : یا نابودی علف های هرز عبارتست از حذف كامل همه ی بوته ها و قسمت های زنده مثل ریزوم ها ، ساقه ها و غده های علف های هرز از یك منطقه . در صورتی كه آلودگی مزرعه به علف های هرز در سطح كمی باشد و زمان كوتاهی از پا گرفتن آن گذشته باشد ، امكان موفقیت در ریشه كنی زیادتر است ولی در صورتی كه مزرعه آلوده باشد ، روش هایی كه به كمك آن بتوان بذر های مدفون شده در خاك را كه سالیان دراز می توانند زنده بمانند از بین برد وجود ندارد . معمولا برای مبارزه با عوامل زیان بار در كشاورزی همیشه تا رسیدن به آستانه ی اقتصادی از مبارزه خودداری می شود . مفهوم آستانه ی اقتصادی اینست كه وسعت عملیات مبارزه نباید به حدی باشد كه هزینه آن برابر میزان خسارت باشد به عبارت دیگر در صورتی كه خسارت عوامل زیان آور بیش از هزینه مبارزه با آن ها باشد اقدام به كنترل و مبارزه می شود و این مفهوم در مورد علف های هرزی كه به آهستگی پراكنده می شوند و پس از رشد یافتن كاملا مستقر می گردند مصداق ندارد . آستانه ی اقتصادی یك علف هرز تازه وارد به مزرعه از موقعی آغاز می شود كه تولید بذر كند . هرچند خسارت یك علف هرز نسبت به مجموع گیاه زراعی ممكن است چشمگیر نباشد اما ضرر نسل های بعدی آن و هزینه ی مبارزه با آن ها بسیار زیاد خواهد بود . قبل از اینكه یك بوته ی علف هرز به بذر بنشیند باید آن را از بین برد ؛ یعنی هم خود علف هرز و هم اندام های زایشی آن باید كاملا نابود و در واقع محل را از وجود آن پاك كرد . این عمل خصوصا در مواردی كه آلودگی تازه صورت گرفته و یا نوع مخصوصی از علف هرز در مزرعه یافت شده باشد قابل توصیه است هر چند هزینه ی آن هم خیلی بالا باشد .

3- كنترل "Control" : كنترل یا مبارزه یعنی عملی كه در نتیجه ی آن مشكلات و زیان های ناشی از وجود علف های هرز كاهش یابد . مبارزه با علف های هرز را در بیشتر موارد می توان عملی ترین و منطقی ترین راه علاج دانست . علف های هرز اغلب در چنان سطح وسیعی پراكنده می شوند كه ریشه كن كردن آن ها ممكن نیست ولی در مقابل ،‌كنترل آن ها امكان پذیر است ؛ یعنی زیان آن ها را به حداقل برسانیم . كنترل علف های هرز شامل روش های مكانیكی ، زراعی ، شیمیایی و بیولوژیكی است . با توجه به اینكه گیاهان هرز مقاومت بیشتری دارند، برای اینكه كنترل آنها مؤثر واقع شود ،‌ باید از كلیه ی روش های موجود به صورت تلفیقی استفاده كرد ، ‌به همین دلیل هزینه ی كنترل علف های هرز بالاست ولی در عوض محصول مزارع به نسبت قابل توجهی در بعضی موارد تا 50 درصد افزایش می یابد . جهت موفقیت در اجرای عملیات كنترل بایستی موارد زیر را در نظر داشته باشیم :‌

الف ) راه های انتشار علف های هرز را بدانیم .

ب)‌ از ورود علف های هرز به مرحله ی گلدهی و دانه بندی جلوگیری كنیم .

ج) از توسعه و گسترش علف های هرز چند ساله كه از طریق رویشی تكثیر پیدا می كنند جلوگیری كنیم .


1- كنترل فیزیكی یا مكانیكی " Physical or mechanical control" :

كنترل مكانیكی قدیمی ترین و پر طرفدارترین روش كنترل علف های هرز محسوب می شود و قدمت آن با كشاورزی برابر است .

الف ) شخم " Tillage " :‌ مهمترین هدف شخم در كشاورزی مدرن كنترل علف های هرز است كه از دو طریق زیر حاصل می شود:

1- قطع كردن و زیر خاك كردن اندام ها

2- آوردن بذر علف های هرز به سطح خاك كه بعد از جوانه زنی می توانند توسط شخم ثانویه كنترل شوند .

شخم زدن ریشه ی علف های هرز را از خاك خارج می سازد ، اندام های گیاهی را می برد یا تكه تكه می كند كه در نتیجه خشك می شوند . علف ها را در عمق خاك دفن می كند كه بواسطه نداشتن ذخایر كافی قادر به رشد مجدد نخواهند بود . اگر علف هرز یكساله ،‌دو ساله یا چند ساله در مراحل رشد اولیه باشد ، ‌بهترین زمان برای از بین بردن آن ها هنگامی است كه هنوز جوان هستند و به خوبی در زمین مستقر نشده اند . شخم زدن همچنین قسمت هوایی گیاهان چند ساله ی خزنده را از بین می برد. اگر سطح خاك خشك باشد این كار نتیجه ی بهتری خواهد داشت زیرا اندام های بریده شده رطوبت خود را زودتر از دست می دهند . اگر خاك به اندازه ی كافی خشك باشد امكان از بین رفتن علف های هرز سمج نیز وجود دارد ولی اگر خاك مرطوب باشد یا بلافاصله پس از شخم زدن باران ببارد ممكن است علف های هرز دوباره زنده شوند . گیاهان هرز چند ساله ی خزنده كه با ریزوم و ریشه های خزنده تولید مثل می كنند یا گیاهان یكساله ای كه ریشه ی سالم داشته یا قدرت تولید ریشه ی نابجا داشته باشند می توانند در چنین شرایطی مجددا تثبیت گردند . شخم زدن زمین باعث ریخته شدن خاك روی علف های هرز و پوشاندن آن ها می شود . پوشیده شدن گیاهان با خاك سبب خفه شدن مریستم های حساس ،‌كاهش جذب نور و تبادلات گازی می شود و در نتیجه فتوسنتز متوقف می گردد اما در مورد بذر این موضوع مصداق ندارد . خاك ریخته شده روی بذر باعث افزایش مقاومت و بقای آن می شود . در نتیجه ی شخم زدن زمین اندام های هوایی علف های هرز چند ساله به خصوص اگر چند روزی از جوانه زدن آن ها بیشتر نگذشته باشد از بین می روند . فشاری كه برای تولید ساقه های جدید برای اندام های زیر زمینی وارد می شود باعث خواهد شد ذخایر غذایی آنها بتدریج تمام شود و در صورتی كه شخم زدن زمین تكرار شود از ذخایر كربوهیدرات در اندام های زیر زمینی گیاه نیز كاسته می شود .

ادوات و ابزار معمول برای زیر ورو كردن خاك یا شخم اولیه :

1- گاو آهن برگردان دار : كه خاك را می برد ،‌بلند كرده و پس از برگردان ،‌خرد می كند ، بدین ترتیب بقایای گیاهی با خاك پوشیده می شود.

2- گاو آهن بشقابی :‌این وسیله خاك را كمتر بر می گرداند و بقایای گیاهی بیشتری را در سطح زمین باقی می گذارد . در زمین هایی كه در آن ها ساقه های خشبی گیاهان مستقر شده اند كارایی گاو آهن بشقابی بیشتر است .

3- گاو آهن قلمی : با گاو آهن پنجه غازی و كولتیواتور شباهت زیادی دارد . هر قلم 5 تا 10 سانتیمتر پهنا دارد . نتیجه ی كار آن ها بریدن و نرم كردن خاك است نه برگردان آن . با استفاده از این نوع گاو آهن قسمت بیشتری از بقایای گیاهی در سطح خاك باقی می ماند .

4- گاو آهن پنجه غازی : معمولا در زمین هایی كه بقایای گیاهی زیادی وجود داشته باشند و بخواهند آن ها را در سطح زمین باقی بگذارند از این گاو آهن استفاده می كنند . در زمین هایی كه خطر فرسایش بادی و محدودیت آب وجود دارد برای شخم اولیه از گاو آهن پنجه غازی استفاده می شود كه ضمن باقی گذاشتن بقایای گیاهی ،علف های هرز را نیز كنترل خواهد كرد .

ب) وجین كردن (‌كندن ) "Weeding " :‌ وجین ساده ترین و قدیمی ترین روشی بود كه انسان توسط آن به كنترل علف های هرز پرداخت . مؤثرترین و دقیق ترین روش كنترل علف های هرز یكساله و دوساله در كشاورزی فشرده و سطح كم ،‌وجین دستی آن ها در بین ردیف های كاشت توسط بیلچه و بیل و در مرحله ی قبل از تولید دانه است ولی در مورد علف های هرز چند ساله چون قسمتی از اندام های زیر زمینی در خاك باقی مانده و از آن ها پایه های جدید ظاهر می شوند بایستی عمل وجین در دو یا سه نوبت و بفاصله 15 تا 20 روز از هم تكرار گردد .

ادوات وجین :

1- ادوات دستی : بیل ،‌بیلچه ، فوكا

2- ادوات موتوری : كولتیواتور ،‌روتیواتور ، هرس داندانه فنری

یكی از مهمترین دلایل كشت ردیفی گیاهان زراعی سهولت اجرای عملیات داشت نظیر كولتیواتور زنی است كه یك روش مفید و عملی برای كنترل علف های هرز بین ردیف ها در مزارع و باغات و اراضی تحت آیش بشمار می رود . در ساختمان كولتیواتور دو نوع تیغه یكی پنجه غازی و دیگری قلمی (‌چیزلی ) وجود دارد . در ساختمان هر دو نوع كولتیواتور فنرهایی تعبیه شده كه از شكستگی تیغه ها در برابر موانع خاك جلوگیری می كنند و در صورت استهلاك می توان تیغه ها را تمیز نمود .

كولتیواتور های قلمی به عنوان یكی از بهترین و مناسبترین دستگاه ها جهت كنترل علف های هرز در پاییز و فصل آیش كاربرد دارند و بدلیل سطح تماس كمتر با خاك در عمق بیشتر نفوذ كرده و وظیفه ی سست كردن خاك در اعماق پایینتر و از بین بردن علف های هرز با ریشه های عمیق را بعهده دارند . كولتیواتورهای پنجه غازی معمولا در فصل بهار و بین ردیف های كاشت برای كنترل علف های هرز تازه رسته و جوان و با ریشه دوانی كم بكار می روند .

دستگاه روتیواتور دارای پره هایی است كه حول محوری چرخش داسته و نوك پره ها تقریبا بصورت عمودی وارد خاك می شوند و علف های هرز را بیرون می كشند . بهترین نتیجه از روتیواتور زنی زمانی حاصل می شود كه علف های هرز حداقل 5 سانتیمتر ارتفاع داشته باشند و ضروری است كه بعد از روتیواتور زنی به روش های مختلف نظیر هرس زنی در سطوح بزرگ و استفاده از شن كش در سطوح كوچك بقایای علف های هرز را جمع آوری نمود . از این دستگاه در سله شكنی هم استفاده می شود .

ج) چیدن ( درو كردن ) "Moving" :

یكی از روش های ابتدایی مدیریت علف های هرز چیدن اندام های هوایی آنهاست كه امروزه نیز در سطوح كوچك انجام می گیرد ولی در سطوح بزرگ از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نمی باشد . در مواقعی كه علف كاملا مزرعه را پوشانده است بخصوص در باغ ها ،‌كنار مزارع ،‌روی پشته ی نهرها و در چمنزارها می توان با دست یا ماشین آلات مختلف علف های هرز را فبل از گل دادن چید تا بدین وسیله از تولید بذر آن ها جلوگیری شود . چیدن در مورد اغلب علف های هرز یكساله تاثیر قطعی داشته و برای كنترل علف های هرز دو ساله بایستی در سال دوم نسبت به این كار اقدام نمود . برای كنترل علف های هرز چند ساله معمولا از این روش استفاده نمی شود زیرا به دلیل تكرار این عمل هزینه ی‌ آن زیاد می شود . هدف از چیدن مكرر علف های هرز چند ساله جلوگیری از ادامه ی سنتز مواد غذایی در برگ ها ،‌تسریع در مصرف مواد غذایی ذخیره ای در اندام های زیر زمینی و قراردادن گیاه در گرسنگی و در نهایت از بین بردن علف های هرز است . به عبارت دیگر چیدن مكرر اندام های هوایی موجب به تحلیل رفتن مواد ذخیره ای اندام های زیر زمینی گردیده و گیاه از بین خواهد رفت . این عمل اصطلاحا گرسنگی اجباری می شود .

د) سوزاندن "Firing" :‌

سوزاندن معمولا در مورد علف های هرزی كه در زمین های آیش و بدون زراعت وجود دارند انجام می گیرد . علاوه بر گیاهانی كه بر اثر آتش می سوزند گرمای زیاد باعث كشته شدن بذر علف های هرز ،‌ حشرات و قارچ ها نیز می شود ؛ این عمل بوسیله ی شعله افكن و یا توسط آب گرم ( 50 درجه سانتیگراد )‌ انجام می شود .

سوزاندن علف های هرز اطراف مزارع ،‌بستر نهرها ،‌ اراضی بلا مصرف و كنار جاده ها وسیله ی مؤثری در مبارزه با علف های هرز به شمار می آید . بیشترین استفاده از این روش در مورد مزرعه ی پنبه اعمال می شود . پنبه ساقه های چوبی و سخت دارد ، با شعله افكنی در فاصله ی ردیف ها و زیر بوته های آن علف های هرز كوچك می سوزند .

معایب كنترل مكانیكی :

1- ادواتی مانند گاو آهن برگردان دار با از بین بردن پوشش گیاهی و سست كردن لایه سطحی خاك ، فرسایش آبی و بادی را به خصوص در زمین های شیبدار افزایش می دهند .

2- بدیلیل بهبود تهویه خاك و تجزیه مواد آلی تلفات ماده آلی خاك افزایش می یابد .

3- كولتیواتور زنی ممكن است باعث قطع ریشه های سطحی برخی گیاهان زراعی نظیر ذرت و ذرت خوشه ای كه در عمق 10 سانتیمتری خاك فعالیت می كنند شود .

4- اجرای روش های مكانیكی ممكن است با تكه تكه كردن اندام های زیر زمینی علف های هرز چند ساله آن ها را در مكان های جدید استقرار دهد .

2- كنترل زراعی "Cultural control" :


آسانترین و ارزانترین روش مدیریت علف های هرز محسوب می شود . در كنترل زراعی علف های هرز از مدیریت زراعی و رقابت استفاده به عمل می آید و مهمترین روش های آن عبارتند از :

الف )‌ آیش "Fallowing" :‌ نكاشت گذاشتن زمین برای یك مدت معین را آیش می نامند . مفهوم آیش رها سازی زمین نیست تا علف های هرز در آن بذر تولید كنند بلكه بایستی توجه نمود كه در فصل آیش از طریق خراش دادن سطحی خاك توسط كولتیواتور قلمی و كاربرد علف كش ها نسبت به كنترل علف های هرز اقدام نمود .
ب)‌تناوب زراعی "Rotation" :‌ توالی كشت زراعت های مختلف در یك مزرعه و یا تعویض نوع كشت در یك قطعه زمین در فصول متوالی را تناوب زراعی می نامند . هر نوع زراعتی اعم از ردیفی و یا غیر ردیفی توسط علف های هرز خاصی كه بتوانند همان شرایط زراعی گیاهان اصلی را تحمل نمایند مورد هجوم قرار می گیرد به عنوان مثال تاج خروس ،‌سلمه تره ، توق و گونه های مختلف ارزن وحشی بیشتر در زراعت های تابستانه مانند ذرت و چغندر قند یافت می شود . در حالی كه ارقام خردل ،‌یولاف وحشی ،‌سیر وحشی و گل گندم بیشتر در غلات پاییزه می رویند

سایت کشاورزی

کشاورزیار

مقالات کشاورزی

ورمی کمپوست

فروشگاه کشاورزی
آموزش کشاورزی